Atatürk diyor ki

"Atatürk diyor ki" demeden geçsem eksik kalacaktı yazılar. Mustafa filmini izlemişsinizdir sanırım. Ben film olarak pek beğendiğimi söyleyemeyeceğim, ama anlatılmaya çalışılan atatürk'ün halini sevdiğimi söyleyebilirim. Uzun yıllar önce anıtkabiri dolaşmaya gittiğimde müzede gördüğüm kişisel eşyaların şıklığı karşısında hayret etmiştim. Janti adammış. Hem de ne janti. O ayaklabılar, pantolonlar, paltolar. Çok şık.

Şık giyinen adam kadınları da sever değil mi? Sevdiği aşikar da, kadınlar konusunda şansı pek yaver gitmemiş atamın. İlk aşkı kimdir bulamadım, hoşlandığı kızları istetmiş annesine, vermemişler.

Vals yaptığını, fransızcasını geliştirmek için fransız "hanımlardan" özel dersler aldığını okudum, üstüne bir de giyim kuşam, içki adabını yerleştirdiğimde çıkan profil çok net: Adam çapkın. Mamafih şansı yok. Bilmediğimiz kırıkları -öğrencilik, gençlik döneminde- mutlaka vardır. Tarihçiler el atsa da öğrensek diyeceğim, put halini gözümüze gözümüze sokmak resmi politika olduğundan bunu da yapacak bir babayiğit çıkmaz bu memlekette. Çıkarmazlar.

29 ekimde de pastanın içinden çıkarmışlar muhteremi, el sallatmışlar bir de, okuyunca asabım bozuldu, küfür ettim. Burada da edeyim içimde kalmasın. Hay sokayım böyle zihniyete be!

Tuttuğu günlükler var. Bir tanesi 1918 temmuzunda Karlsbad adlı yerde tuttuğu günlükler. Neler yazmış bir bakalım;

Yemekten sonra oturduğumuz salon, dans salonunun ittisalinde idi. Gayet zarif, latif bir kaç genç kadın simokinli erkeklerle dans ediyorlardı, iki salon arasındaki büyük camlı kapı köşede işgal ettiğimiz fotöylerden bu tekerrür ve temadi eden Vonstep'leri seyre pek müsaitti.

- Ne güzel, dedim. Dansı çok sevdiğimden ve ataşemiliterlik zamanımda birinci valsörlerden addedildiğimden bahsettim.

Hanımefendi de kızlık hayatında çok dans ettiğinden ve dansı sevdiğinden bahsetti ve sonra ilave etti...

- Bu hayatın bizde teessüsü ne kadar müşkül...

Gayet latif, zarif bir kaç genç kadın. Birinci valsörlük. Kullandığı kelimeler bunlar. Dedim size adam çapkın ve zevkli diye. Devam edelim;

Dedim ki, ben her vakit söylerim, burada da bu vesile ile arzedeyim benim elime büyük selâhiyet ve kudret geçerse, ben hayat-ı ictimâiyemizde arzu edilen inkılâbı bir anda bir "Coup" ile (darbe) tatbik edeceğimi zannederim. Zira ben, bazıları gibi efkâr-ı avamı, efkâr-ulemâyı yavaş yavaş benim tasavvuratım derecesinde tasavvur ve tefekkür etmeğe alıştırmak suretiyle bu işin yapılacağını kabul etmiyor ve böyle harekete karşı ruhum isyan ediyor. Neden, ben, bu kadar senelik tahsil-i âli gördükten, hayat-ı medeniye ve ictimâiye-yi tetkik ve hürriyeti tezevvuk (zevk almak) için sarf-ı hayat ve evkat ettikten sonra, avam mertebesine ineyim . Onları kendi mertebeme çıkarayım, ben onlar gibi değil. Onlar benim gibi olsunlar. Mamafih bu meselede şâyân-ı tetkik bazı noktalar var. Bunları iyice takarrür (düşünüp taşınmadan) ettirmeden işe başlamak hata olur.

Elinde güç olsa bir darbe ile sorunu kökünden çözüverecek. "Bu kadar eğitimden, okumuşluktan, görmüşlükten sonra niye sıradanların seviyesine ineyim. Onlar benim seviyeme gelsin!" Bence de haklısın paşam, seve seve olmuyorsa, öpe öpe. Bazı işlerde despot olmak lazım.

Ben henüz mücerret (yalnız) bir adamım. Benimle, bir müteehhilin (evli) bu babtaki tarz-ı muhâkemâtı arasında arasında fark olabilir.

Haklısın paşam, evli ve bekar adamın düşünceleri biraz farklı. Son sözü sona bırakalım.

Mesela bizde iffet ve ismet pek büyük ve sıkı kuyûdaâta (kayıtlar) tabidir. Bir Avrupalı bu kuyûdu tanımıyor. Onun bizim nazarımızda tamamen ahlaksız, onlar nazarında biz tamamen vahşi.

Binâenaleyh iki felsefeden birini tercih etmek gerekiyor. Hal-i asli tabiîye avdet (doğal duruma geri dönme) fakat daha süslü, daha insanî erkek ve kadın tamamen hür ve müstakil madam-ül hayat (hayat sürdükçe) hiç bir muayyen rabıtaya tâbi (ilişkiye bağlı) olmayacak. Fakat idâme-i beşeriyet, temin-i refah-ı cemiyet, muhafaza-i intizam-ı umumiyet için kanunlar, kaideler olacak bunlara riayet edilecek.

Veyahut kemâle gelen her erkek ve kadın kendine her nokta-i nazardan küfüv (her açıdan denk) olan bir eş buluncaya kadar muhafaza-i nezahat edecek ve bulduktan sonra teşekkül edecek çift bir ocak vücuda getirecek. Tarafeyynden (taraflardan) biri ölünceye kadar, veyahut şimdiye kadar mer'i kavaid, ve kavanin-i şeriyenin mesağ gördüğü esbâb tahtında tantında iftirak edinceye kadar (yürürlükteki kuralların izin verdiği sebeplerle boşanana kadar) erkek karısına, kadın yalnız kocasına manen, fikren, maddeten hasr-ı mevcudiyet edecek.

Avrupalı ahlaksız bizim gözümüzde, biz de onlarınkinde vahşi...İki felsefeden biri, kadınların ve erkeklerin hiçbir ilişkiye kurala bağlı kalmaksızın serbestçe yaşaması, sadece toplum düzeni için belli kanun ve kaidelere uyulması. Diğeri de, kendine uygun bir eş bulana kadar, hem erkeğin hem de kadının saflığını koruması -vermek yok, almak yok-, evlendikten sonra da kadının ve erkeğin herşeylerini birbirine adaması. Boşanmazsanız tabii. Biraz naif buldum ikinciyi.

Zevceynde (karı koca), harice taşmak istidadında olan hissiyat ve temayülâtı boğmak için tedbir alalım: İslamiyette tatbik edilmekte olan tesettür, kadınların kocalarından başka erkekle kat'iyen temasa gelmemeleri ve hayal-ı hariciyeye mâlik olmamaları bir dereceye kadar kadınları tevkif eder, fakat erkekler için, bugünkü zemin-i medeniyette bir mania icat etmek müşkül. Vakıa onları ciddî ve sürekli mesaî içinde bulundurmak suretiyle meşgul etmek varid-i hatır olur

Bu kısım süper olmuş paşam! Dışarıda gözü olma ihtimali olan kadının elini kolunu zaten islami kurallar bağlıyor da, erkekleri nasıl tutacağız bilmem demeye getirmiş. Çözüm önerisi de ilginç; erkekleri sürekli çalıştırırsak, meşgul edecek birşeyler bulursak olur bu iş!

Gerçi devam ediyor sonra;

Pek güzel, o kadar ciddî ve yorucu meşagilden sonra, son asır terakki ve medeniyetin şuaatiyle (ışığıyla) ve dimağı tenevvür etmiş (aydınlanmış) bir erkek, işinden doğru evine gelüp, kapanmak suretiyle yarın için icab eden zevk ve kuvvet-i mesaiyi iktisab edebilir mi? Biraz hava, biraz musikî, biraz tiyatro, hülasa bir hayat arzu etmez mi? Bu icabat'ı tabiiye ve medeniyeyi tatbik ederken yanında karısı bulunmazsa, bu noksanı telâfi etmek lâzım gelmiyecek mi? Çünkü bir erkek için kadın huzurundan, kadın sözünden, kadın refakatinden mahrum bulunmak bir noksandır. Bu behemehal (mutlaka) tatmin olunur. Fakat evde erkeksiz kalacak kadın için erkek ihtiyacı aynıdır.

Aslında postayı burada bitirsem de olur. O kadar çalıştıktan sonra erkek, gezip tozmayı, eğlenmeyi istemeyecek mi? İsteyecek. Peki yanında karısı olmazsa ne olacak? "Huzur ve refakat" diye tanımlamış, ellemiyeyim ben de, bu eksiklik mutlaka giderilir. Aşkolsun paşam! Fakat ile başlayan cümleye takılmadım.

10-11 Temmuz için şöyle bir not düşmüş;

Bu iki günün suret-i güzerânını yazmayacağım. Birçok hatıratım gibi bunların da nisyâna karışmasında (unutulmasında) ne beis var. Yalnız şu kadar diyelim ki, insanlar hakikati daima gizlerler.

Bu arada bir vukuatı var gibi geldi bana. Sonunda da şöyle demiş çünkü;

Karlsbad'da geçen günlerimin hatıratını tamamen ve olduğu gibi bu defterlere tevdi'i edemedim. Bunun iki sebebi var, birincisi lüzumu kadar yazı yazmak için vakte mâlik olamadım; ikincisi her düşündüğümü, her yaptığımı yani bütün esrar-ı fikrîye ve hayatiyetimi bu deftere nasıl ehemmiyet edebilirdim Hattâ bu yazdıklarımı bile birgün, ihtimâl pek yakın bir günde mahvetmeyecek miyim.

Paşam kesin bir ceviz kırmış, ama yazamamış. Günlükteki madam'dan şüphelendim. Günahı boynuma artık.

Atatürk, latife isimli bir kadınla evlendi. Çok teferruata girmeyeyim, yazı bitmeyecek. Şirret, kıskanç ve terbiyesiz bir kadın olduğu yönünde çok yazı var ararsanız. Bir de "Fikriye" diye bir kız var. Öldürüldü mü yoksa intihar mı ettiği hala tartışma götüren güzel bir kadın. Hikaye ilginizi çekiyorsa arar bulursunuz artık.

Latife hanımın tavrından o kadar bezmiş ki şu lafı etmiş paşam;

hayatımda yaptığım hatalardan biri de evlenmektir. işte görüyorsunuz... ordular yönettim, meclisler yönettim, savaşlar yaptım, kazandım ama, bir kadını yönetemiyorum. okumuş da olsa, iyi aile kızı da olsa, sonunda kadın, kadındır!"

Bu da Fikriye. Gözleri çok güzel.